Mấy lời ngô nghê về nhạc cụ Việt.

Tối nay, mình loăng quăng bát phố quanh bờ hồ, phố vắng hơn mọi khi, trong không khí se se dìu dịu của con rét đài. Ai cũng tranh thủ xinh đẹp ấm áp, như để bù cho cái Tết mùa hè vừa qua.

Dòng người chẳng quá đông, chỉ tụ ở những nơi có nhạc sống: Một nhóm các bạn sinh viên nghêu ngao ghi-ta đàn hát – Một nhóm khiêu vũ thể thao – Một nhóm nhạc ở đối diện Tràng Tiền Plaza và đông nhất , đó là đội biểu diễn bằng nhạc cụ dân tộc ở khu vực gần nhà Thủy Tạ. Những ca khúc của thế kỷ XX, XXI được thể hiện một cách khác lạ bằng những thanh âm dân tộc. Đó là âm nhạc nước ngoài như Those Were These Days, O Sole Mio… ; có thể là những ca khúc nhạc tiền chiến, nhạc đỏ và tất nhiên, có nhiều bài nhạc trẻ nữa.

Dường như nhạc cụ dân tộc đã trở nên gần gũi hơn đối với thị hiếu và cảm thức của mọi người. Nhạc cụ dân tộc đã không còn là một điều gì quá xa lạ với cuộc sống hiện đại. Phải chăng đó là một điều thật đáng mừng với một nền văn hóa còn đang loay hoay tìm hướng phát triển phù hợp, để tạo ra một thứ bản sắc cho riêng mình?

dan

Nhạc cụ Việt Nam vốn đa dạng, nhưng được nhắc đến nhiều nhất có lẽ là đàn (cầm). Trong cách thú tiêu khiển thanh cao ngày xưa, đàn được nhắc tới đầu tiên trong bộ : CẦM – KỲ – THI – HỌA – ẨM.

Gắn liền với CẦM có thể là LỤC KỴ (đại hàn, đại thử, đại phong, đại vũ, sấm sét, đại tuyết), THẤT BẤT ĐÀN (tang tóc, ồn ào, lòng bối rối, khăn áo không chỉnh tề, không xông trầm, mình không sạch, không gặp tri âm), BÁT TUYỆT (thanh, kỳ, u, nhã, bi, tráng, du, trường), BÁT ÂM (kim, thạch, thổ, ti, trúc, bào, cách, mộc) hay NGŨ ÂM (cung, thương, dốc, trủy, khốc). Bây giờ, chúng ta chỉ còn thường được nghe tới bát âm hay ngũ âm, trong cuộc sống hàng ngày hay các tác phẩm văn học, một trong số đó là truyện Kiều.

tieng-dan

Ta gặp tiếng đàn ở Côn Sơn của Nguyễn Trãi :

“Côn Sơn suối chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai”.

Ta như chàng Kim mộng tưởng trong tiếng đàn của nàng Kiều (hay phải chăng đó là tiếng lòng của cụ Tố Như)  với hai cung đoạn nổi bật là

So dần dây vũ dây văn,
Bốn dây to nhỏ theo vần cung, thương .
Khúc đâu Hán Sở chiến trường,
Nghe ra tiếng sắt tiếng vàng chen nhau .
Khúc đâu Tư mã Phượng cầu,
Nghe ra như oán như sầu phải chăng !
Kê Khang này khúc Quảng lăng,
Một rằng lưu thủy hai rằng hành vân .
Qua quan này khúc Chiêu Quân,
Nửa phần luyến chúa nửa phần tư gia .
Trong như tiếng hạc bay qua,
đục như tiếng suối mới sa nửa vời .
Tiếng khoan như gió thoảng ngoài,
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa “

hay

Phím đàn dìu dặt tay tiên,
Khói trầm cao thấp tiếng huyền gần xa .
Khúc đâu đầm ấm dương hòa,
ấy là hồ điệp hay là Trang sinh .
Khúc đâu êm ái xuân tình,
ấy hồn Thục đế hay mình đỗ quyên?
Trong sao châu nhỏ duềnh quyên,
ấm sao hạt ngọc Lam điền mới đông !
Lọt tai nghe suốt năm cung,
Tiếng nào là chẳng não nùng xôn xao”.

Hay như tiếng đàn lạ lùng chạm vào phần sâu thẳm yếu mềm của Hồ tổng đốc :

Một cung gió thảm mưa sầu,
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay !
Ve ngâm vượn hót nào tày,
Lọt tai Hồ cũng nhăn mày rơi châu .
Hỏi rằng: Này khúc ở đâu ?
Nghe ra muôn oán nghìn sầu lắm thay !”

Kể về tiếng đàn thì muôn vạn muôn trùng, chẳng biết bao giờ mới kể hết. Những điều tôi viết ra thì mọi người đều biết, chỉ là nhân lúc cao hứng thì viết lại để ghi nhớ cảm giác và làm vui cho mọi người.

Tôi thiết nghĩ âm nhạc cũng như văn chương. Để đọc và hiểu được những tác phẩm khó, có giá trị văn học cao (ví dụ như tác phẩm “Anh em nhà Karamazov”), những kẻ sơ căn thiểu học như tôi cần đi từ những tác phẩm dễ đọc đi lên, để dần có khả năng chạm tới được những tác phẩm khó hơn, nâng cao năng lực cá nhân cảm thụ trong việc đọc. Âm nhạc cũng vậy, chẳng có nhiều con đường hiệu quả hơn. Trước khi thẩm thấu và cảm thụ được những Lưu Thủy, Hành Vân, Tứ Đại Cảnh hay xẩm, tuồng, chèo …), chúng ta có thể trải nghiệm với những tác phẩm hiện đại để biết, để hiểu những cái hay của nhạc cụ Việt.

Gác Sơn Thái

Tháng Giêng, năm Đinh Dậu

Trần Quốc Tuấn kính đề.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s